NGHIỆP VỤ AN TOÀN TIÊM CHỦNG & KIỂM SOÁT CHẤT LƯỢNG

Cold chain management & 24h adverse event protocol

Căn cứ: Nghị định 104/2016/NĐ-CP và Thông tư 34/2018/TT-BYT của Bộ Y tế quy định chi tiết về hoạt động tiêm chủng

🧊 NGUYÊN TẮC VÀNG VỀ NHIỆT ĐỘ BẢO QUẢN: Hầu hết tất cả các loại vắc xin sử dụng tại Việt Nam phải được bảo quản liên tục trong khoảng nhiệt độ từ +2°C đến +8°C từ khâu sản xuất, vận chuyển đến lúc tiêm cho người bệnh. Vắc xin nhạy cảm với nhiệt độ cao và đặc biệt nhạy cảm với nhiệt độ đông băng (< 0°C).

❄️ 1. Quy tắc sắp xếp vắc xin trong tủ lạnh (2°C – 8°C)

Ngăn trên & Ngăn giữa (Nhiệt độ mát ổn định)

• Vắc xin nhạy cảm nhiệt độ cao: Lao (BCG), Sởi, Sởi-Rubella, Bại liệt uống (OPV), Viêm não Nhật Bản, Thủy đậu, Rota.
• Quy tắc xếp: Xếp có khoảng cách 1–2cm giữa các hộp để luồng khí lạnh lưu thông đều. Không để chạm vách tủ.

Ngăn dưới (Tuyệt đối tránh đông băng)

• Vắc xin nhạy cảm với đông băng (< 0°C): Vắc xin 5in1, 6in1, Viêm gan B, Uốn ván (VAT), Bạch hầu - Ho gà - Uốn ván (DPT/Tdap), Phế cầu.
• Lưu ý: Khi đông băng, muối nhôm hấp phụ bị phá hủy, sinh độc tố kích ứng và làm mất hoàn toàn hiệu lực vắc xin.

⛔ CẤM TUYỆT ĐỐI: Không để vắc xin ở cánh cửa tủ lạnh (nơi nhiệt độ dao động mạnh nhất khi mở cửa); Không để thức ăn, nước uống, bệnh phẩm trong cùng tủ lạnh bảo quản vắc xin.

🔍 2. Nhận diện chỉ thị VVM và Nghiệm pháp lắc (Shake Test)

A. Cách đọc Chỉ thị nhiệt độ lọ vắc xin (VVM - 4 giai đoạn):

Giai đoạn 1 ✅

Hình vuông bên trong sáng màu hơn vòng tròn bên ngoài. ĐƯỢC SỬ DỤNG.

Giai đoạn 2 ✅

Hình vuông vẫn sáng màu hơn nhưng đã bắt đầu sẫm. ƯU TIÊN DÙNG TRƯỚC.

Giai đoạn 3 ❌

Hình vuông cùng màu với vòng tròn. ĐÃ ĐẾN ĐIỂM HỦY – KHÔNG ĐƯỢC DÙNG.

Giai đoạn 4 ❌

Hình vuông tối màu hơn vòng tròn. QUÁ ĐIỂM HỦY – BẮT BUỘC HỦY NGAY.

B. Nghiệm pháp lắc (Shake Test) phát hiện vắc xin đông băng:

1. Chuẩn bị mẫu chứng: Lấy 1 lọ cùng loại cố tình làm đông băng hoàn toàn, sau đó rã đông ở nhiệt độ phòng.
2. Thực hiện: Lắc mạnh đồng thời cả lọ nghi ngờ và lọ chứng trong 10–15 giây rồi đặt lên bàn quan sát.
3. Đọc kết quả sau 15–30 phút:
• Nếu lọ nghi ngờ lắng cặn chậm hơn lọ chứng (dung dịch đục đều lâu hơn) ➔ ĐẠT YÊU CẦU, chưa bị đông băng.
• Nếu lọ nghi ngờ lắng cặn nhanh như lọ chứng (xuất hiện hạt kết tủa lắng xuống đáy, phía trên trong veo) ➔ VẮC XIN ĐÃ BỊ ĐÔNG BĂNG, BẮT BUỘC HỦY.

⚡ 3. Quy trình ứng phó khẩn cấp khi mất điện hoặc tủ lạnh hỏng

Bước 1: KHÔNG MỞ CỬA TỦ LẠNH. Tủ lạnh đạt chuẩn có thể duy trì dải nhiệt độ an toàn trong 2–4 giờ nếu không bị mở cửa.

Bước 2: Chuẩn bị hòm lạnh hoặc phích vắc xin dự phòng. Xếp các bình tích lạnh đã được "xả đông" (lau khô giọt nước đọng, bình kêu óc ách) vào đáy và quanh thành hòm.

Bước 3: Chuyển vắc xin kèm nhiệt kế theo dõi. Đặt vắc xin có bìa carton cách ly với bình tích lạnh để tránh đông băng; đóng chặt nắp phích.

Bước 4: Báo cáo kỹ thuật. Kích hoạt máy phát điện hoặc liên hệ chuyển gửi tạm vắc xin sang cơ sở y tế gần nhất có điện.

🚨 4. Quy trình xử trí tai biến nặng sau tiêm chủng & Báo cáo khẩn trong 24h

Theo Điều 15 và Điều 16 Thông tư 34/2018/TT-BYT, khi xảy ra trường hợp tai biến nặng sau tiêm (sốc phản vệ độ III-IV, co giật, tử vong, tổn thương vĩnh viễn):

1. CẤP CỨU NGAY TẠI CHỖ:
Thực hiện phác đồ cấp cứu phản vệ khẩn cấp bằng Adrenaline tiêm bắp theo Thông tư 51/2017/TT-BYT. Hỗ trợ hô hấp, tuần hoàn và gọi cấp cứu 115 chuyển tuyến an toàn.

2. NIÊM PHONG TOÀN BỘ LÔ VẮC XIN & VẬT TƯ:
Tạm dừng ngay buổi tiêm chủng đối với loại vắc xin nghi ngờ. Lập biên bản niêm phong toàn bộ vỏ lọ vắc xin đã tiêm, các lọ vắc xin còn lại, dung môi, bơm kim tiêm cùng lô sản xuất dưới sự chứng kiến của các bên.

3. BÁO CÁO NHANH TRONG VÒNG 24 GIỜ:
Cơ sở tiêm chủng phải gửi báo cáo nhanh bằng điện thoại, fax hoặc email lên Trung tâm Y tế huyện, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) tỉnh và Sở Y tế trong vòng 24 giờ kể từ thời điểm phát hiện tai biến. Đồng thời thành lập Hội đồng chuyên môn đánh giá nguyên nhân tai biến.

Xem thêm: 💉 Bảng tra cứu cấp cứu phản vệ TT 51/2017 📋 Bảng kiểm khám sàng lọc 📜 Văn bản quy phạm pháp luật YHDP