Thứ Sáu, 20/11/2026
YHDP YHDP Thông tin y học dự phòng
và tiêm chủng cho mọi người
An toàn tiêm chủng

Sau khi tiêm: theo dõi 30 phút, chăm sóc 24 giờ và khi nào phải đi viện

Phản ứng nào sau tiêm là bình thường, xử trí sốt và sưng đau tại nhà thế nào, dấu hiệu nào cần đưa ngay đến cơ sở y tế. Theo Phần V sách Khuyến cáo lịch tiêm chủng 2026.

Vắc xin an toàn nhưng không phải hoàn toàn không có nguy cơ. Đa số phản ứng sau tiêm là nhẹ và tự hết. Phản ứng nặng rất hiếm, nhưng cần được phát hiện sớm. Bài này tóm tắt hướng dẫn trong Phần V của sách Khuyến cáo lịch tiêm chủng cho mọi lứa tuổi ở Việt Nam (Hội Y học Dự phòng Việt Nam, tái bản lần 3, 2026).

Phản ứng sau tiêm từ đâu ra

Sách dùng thuật ngữ "biến cố bất lợi sau tiêm chủng": mọi sự kiện sức khỏe xảy ra sau tiêm, không nhất thiết do vắc xin. Theo phân loại của WHO, nguyên nhân có thể là:

  • Phản ứng do chính vắc xin.
  • Sai sót trong bảo quản, chỉ định hoặc kỹ thuật tiêm.
  • Phản ứng do lo lắng khi tiêm.
  • Một bệnh khác trùng hợp xảy ra.
  • Không rõ nguyên nhân.

Theo sách, sốt là phản ứng toàn thân thường gặp hơn cả. Sưng đỏ tại chỗ tiêm thường nhẹ. Phản vệ rất hiếm. Ngất sau tiêm hay gặp nhất ở người trẻ tuổi.

Nguồn: Khuyến cáo lịch tiêm chủng cho mọi lứa tuổi ở Việt Nam (Hội Y học Dự phòng Việt Nam, tái bản lần 3, 2026), Phần V, mục 1, tr. 189–190.

30 phút đầu tại điểm tiêm

Người được tiêm phải ở lại điểm tiêm 30 phút để nhân viên y tế theo dõi. Cha mẹ cũng nên tự quan sát trẻ.

Trẻ bình thường:

  • Da và niêm mạc hồng, không phát ban.
  • Tỉnh táo, không bứt rứt, không li bì.
  • Không thở nhanh, không khó thở; nhiệt độ dưới 37,5°C.
  • Chỗ tiêm sưng đỏ dưới 5 cm.

Báo ngay nhân viên y tế nếu thấy một trong các dấu hiệu sau:

  • Trẻ kích thích, hốt hoảng, khóc kéo dài.
  • Nổi mày đay, ngứa, phù môi hoặc mặt.
  • Khó thở, tức ngực, thở rít.
  • Đau bụng, nôn, đi tiêu hoặc đi tiểu không tự chủ.
  • Lạnh tay chân, ngất.
  • Co giật.

Thông tư 13/2026/TT-BYT (hiệu lực 01/7/2026) quy định cơ sở tiêm chủng phải theo dõi người được tiêm ít nhất 30 phút và hướng dẫn gia đình theo dõi tại nhà ít nhất 24 giờ.

Nguồn: Khuyến cáo lịch tiêm chủng cho mọi lứa tuổi ở Việt Nam (Hội Y học Dự phòng Việt Nam, tái bản lần 3, 2026), Phần V, mục 3, tr. 192–193; Thông tư 13/2026/TT-BYT, Điều 12 khoản 2.

24 giờ đầu tại nhà

Theo dõi tại nhà ít nhất 24 giờ. Với trẻ em, người theo dõi phải là người lớn biết chăm sóc trẻ. Cần để ý:

  • Toàn trạng, tinh thần, ăn và ngủ.
  • Nhịp thở.
  • Nhiệt độ, có phát ban không.
  • Chỗ tiêm có sưng đỏ không.

Cho trẻ bú mẹ hoặc uống nước nhiều hơn bình thường. Bế và quan sát trẻ thường xuyên, tránh chạm hoặc đè vào chỗ tiêm.

Nguồn: Khuyến cáo lịch tiêm chủng cho mọi lứa tuổi ở Việt Nam (Hội Y học Dự phòng Việt Nam, tái bản lần 3, 2026), Phần V, mục 4.1, tr. 193.

Xử trí phản ứng thường gặp

  • Sốt nhẹ dưới 38,5°C: uống nhiều nước, ăn uống bình thường, nằm chỗ thoáng. Trẻ có bệnh tim mạch, viêm phổi hoặc từng sốt cao co giật có thể dùng thuốc hạ sốt khi trên 38°C, theo chỉ dẫn của nhân viên y tế.
  • Sốt cao trên 38,5°C: dùng paracetamol, uống đủ nước, lau mát bằng nước ấm. Nếu không hạ sốt sau 1–2 giờ, có thể phối hợp ibuprofen khi không có chống chỉ định.
  • Sưng, đỏ, đau chỗ tiêm: thường tự khỏi trong vài ngày đến một tuần. Không đắp bất cứ thứ gì lên chỗ tiêm vì có thể gây nhiễm trùng.
  • Sau tiêm BCG, có thể có hạch ở nách cùng bên tiêm trong 2–6 tháng. Hạch thường tự lành. Nếu hạch dính vào da hoặc chảy dịch, cần đến cơ sở y tế.

Lưu ý: hướng dẫn trên chỉ dành cho phản ứng sau tiêm. Người đang nghi mắc sốt xuất huyết không được dùng ibuprofen hay aspirin; xem bài về sốt xuất huyết.

Nguồn: Khuyến cáo lịch tiêm chủng cho mọi lứa tuổi ở Việt Nam (Hội Y học Dự phòng Việt Nam, tái bản lần 3, 2026), Phần V, mục 5–6, tr. 194–196.

Khi nào phải đưa đi viện ngay

Đưa ngay đến cơ sở y tế nếu có một trong các dấu hiệu:

  • Sốt trên 39°C.
  • Co giật, hoặc mệt lả, gọi hỏi không đáp ứng.
  • Tím tái, khó thở.
  • Trẻ quấy khóc, khóc thét kéo dài trên 3 giờ.
  • Bú kém, phát ban, hoặc các phản ứng thông thường kéo dài trên 1 ngày.

Phản vệ thường xảy ra trong lúc tiêm hoặc ngay sau tiêm, với các biểu hiện: vật vã, mẩn ngứa, mày đay, phù; mạch nhanh nhỏ, tụt huyết áp; khó thở, nghẹt thở; đau quặn bụng; choáng váng, co giật. Đây là lý do phải ở lại theo dõi 30 phút. Mọi cơ sở tiêm chủng phải sẵn sàng cấp cứu phản vệ theo phác đồ của Bộ Y tế.

Nguồn: Khuyến cáo lịch tiêm chủng cho mọi lứa tuổi ở Việt Nam (Hội Y học Dự phòng Việt Nam, tái bản lần 3, 2026), Phần V, mục 4.2 và 6.2, tr. 193–196.

Trước lần tiêm sau

Hãy báo cho bác sĩ khám sàng lọc nếu lần tiêm trước trẻ sốt cao, khóc kéo dài, phát ban hoặc sưng lan rộng chỗ tiêm. Người có phản ứng tăng dần qua các lần tiêm cùng loại vắc xin cần được khám sàng lọc và tiêm tại bệnh viện.

Nguồn: Khuyến cáo lịch tiêm chủng cho mọi lứa tuổi ở Việt Nam (Hội Y học Dự phòng Việt Nam, tái bản lần 3, 2026), Phần V, mục 2.1 và 2.2.4, tr. 190–192.