Thứ Sáu, 20/11/2026
YHDP YHDP Thông tin y học dự phòng
và tiêm chủng cho mọi người
Tiêm chủng trọn đời

Tiêm chủng trọn đời: mỗi lứa tuổi cần những vắc xin nào

Người lớn cũng cần tiêm vắc xin. Danh sách vắc xin nên tiêm cho tuổi vị thành niên, trước khi có con, khi mang thai, nhân viên y tế, người cao tuổi và người đi nước ngoài.

Nhiều người nghĩ tiêm chủng là việc của trẻ nhỏ, xong các mũi trong năm đầu là đủ. Sách Khuyến cáo lịch tiêm chủng cho mọi lứa tuổi ở Việt Nam (Hội Y học Dự phòng Việt Nam, tái bản lần 3, 2026) gọi cách tiếp cận đúng là "tiêm chủng trọn đời": mỗi giai đoạn của cuộc sống có những bệnh cần phòng khác nhau, và lịch tiêm cần đi theo các giai đoạn đó.

Vì sao người lớn vẫn cần tiêm

Sách nêu năm lý do:

  • Nhiều người lớn chưa được tiêm đủ khi còn nhỏ, trong khi nhiều vắc xin mới đã ra đời.
  • Miễn dịch có được sau tiêm giảm dần theo thời gian.
  • Người cao tuổi và người có bệnh mạn tính có hệ miễn dịch suy giảm, dễ mắc bệnh hơn và khi mắc thì nặng hơn.
  • Người cao tuổi thường phải dùng nhiều thuốc, trong đó có kháng sinh và thuốc ức chế miễn dịch.
  • Người lớn là nguồn lây bệnh cho trẻ em trong nhà.

Năm 2020, Đại hội đồng Y tế Thế giới thông qua Chương trình Tiêm chủng 2030 (IA2030), với mục tiêu mọi người ở mọi lứa tuổi đều được hưởng lợi từ vắc xin.

Nguồn: Khuyến cáo lịch tiêm chủng cho mọi lứa tuổi ở Việt Nam (Hội Y học Dự phòng Việt Nam, tái bản lần 3, 2026), Phần IV, mục 1, tr. 175–177.

Trẻ dưới 5 tuổi

Đây là giai đoạn cần tiêm sớm, đủ và đúng lịch. Hệ miễn dịch của trẻ chưa hoàn chỉnh. Kháng thể nhận từ mẹ giảm dần và mất đi sau khoảng sáu tháng. Lần đầu mắc một bệnh nhiễm trùng nặng có thể để lại di chứng dù được điều trị kịp thời. Lịch cụ thể theo tháng tuổi có ở Phần II của sách và trong công cụ tính lịch tiêm trên YHDP.

Nguồn: Khuyến cáo lịch tiêm chủng cho mọi lứa tuổi ở Việt Nam (Hội Y học Dự phòng Việt Nam, tái bản lần 3, 2026), Phần IV, mục 2.1, tr. 177.

Tuổi vị thành niên (11–18 tuổi)

Trẻ tiếp xúc nhiều người ở trường. Miễn dịch từ các mũi tiêm lúc nhỏ bắt đầu giảm. Cuối tuổi vị thành niên cũng là lúc nhiều người bước vào tuổi sinh sản. Các vắc xin sách khuyến cáo:

  • Viêm gan B: tiêm cho đủ các mũi cơ bản nếu còn thiếu.
  • Sởi – quai bị – rubella (MMR) và thủy đậu: hoàn thiện lịch cơ bản hoặc tiêm mũi nhắc. Rubella và thủy đậu mắc trong ba tháng đầu thai kỳ có thể gây sảy thai hoặc dị tật thai nhi.
  • Uốn ván – bạch hầu – ho gà giảm liều (Td/Tdap): tiêm nhắc.
  • HPV: Gardasil 9 tiêm 2 mũi (0 và 6 tháng, hoặc 0 và 12 tháng) cho nam và nữ 9–14 tuổi, 3 mũi cho người 15–45 tuổi. Gardasil (tứ giá) dùng cho nữ 9–26 tuổi.
  • Cúm mùa: mỗi năm một mũi, trước mùa dịch.
  • Não mô cầu: bắt đầu từ 11–12 tuổi. Thanh thiếu niên là nhóm mang vi khuẩn nhiều nhất. Sách khuyến cáo bảo vệ rộng các nhóm huyết thanh A, B, C, W, Y; vắc xin nhóm B (4CMenB) tiêm 2 mũi cách nhau 1 tháng.
  • Phế cầu và sốt xuất huyết: theo hướng dẫn của nhà sản xuất; vắc xin sốt xuất huyết gồm 2 mũi cách nhau 3 tháng.

Nguồn: Khuyến cáo lịch tiêm chủng cho mọi lứa tuổi ở Việt Nam (Hội Y học Dự phòng Việt Nam, tái bản lần 3, 2026), Phần IV, mục 2.2, tr. 177–180.

Trước khi kết hôn, trước khi có con

Nhiều vắc xin chống chỉ định khi đang mang thai, nên giai đoạn trước khi có thai là lúc thích hợp để tiêm bù. Vắc xin sống (sởi, quai bị, rubella, thủy đậu…) nên tiêm xong ít nhất 3 tháng trước khi có ý định mang thai. Vắc xin sốt xuất huyết nên tiêm xong ít nhất 1 tháng trước đó. Danh sách khuyến cáo tương tự tuổi vị thành niên: MMR, HPV, Td/Tdap, viêm gan B, thủy đậu, cúm, phế cầu, sốt xuất huyết.

Nguồn: Khuyến cáo lịch tiêm chủng cho mọi lứa tuổi ở Việt Nam (Hội Y học Dự phòng Việt Nam, tái bản lần 3, 2026), Phần IV, mục 2.3, tr. 180–182.

Khi mang thai

Sách khuyến cáo:

  • Tiêm nhắc uốn ván – bạch hầu hoặc Td/Tdap để bảo vệ mẹ và truyền kháng thể cho con.
  • Tiêm đủ viêm gan B nếu còn thiếu.
  • Tiêm một mũi cúm vào bất kỳ thời điểm nào của thai kỳ.
  • Tiêm một liều vắc xin RSV dành cho thai phụ trong khoảng tuần thai 24–36.

Không dùng vắc xin sống khi mang thai, gồm sởi, MR, MMR, cúm sống, bại liệt uống, rota, BCG, thủy đậu và vắc xin sốt xuất huyết. Không dùng các vắc xin mà nhà sản xuất ghi chống chỉ định cho thai phụ, như viêm não Nhật Bản, HPV, zona. Chi tiết xem bài "Mang thai và cho con bú: vắc xin nào nên tiêm, vắc xin nào phải tránh".

Nguồn: Khuyến cáo lịch tiêm chủng cho mọi lứa tuổi ở Việt Nam (Hội Y học Dự phòng Việt Nam, tái bản lần 3, 2026), Phần IV, mục 2.4, tr. 182–183.

Nhân viên y tế

Nhân viên y tế tiếp xúc thường xuyên với người bệnh, vừa dễ bị lây vừa có thể lây cho bệnh nhân. Vắc xin khuyến cáo:

  • Viêm gan B.
  • Cúm mùa hằng năm.
  • MMR và thủy đậu.
  • Td/Tdap.
  • Não mô cầu (bảo vệ rộng A, B, C, W, Y).
  • Phế cầu và sốt xuất huyết.

Nguồn: Khuyến cáo lịch tiêm chủng cho mọi lứa tuổi ở Việt Nam (Hội Y học Dự phòng Việt Nam, tái bản lần 3, 2026), Phần IV, mục 2.5, tr. 183–184.

Người cao tuổi và người có bệnh mạn tính

Các bệnh mạn tính đáng chú ý là bệnh tim mạch, bệnh phổi (hen, COPD) và đái tháo đường. Ngoài các vắc xin cho người trưởng thành, sách nhấn mạnh:

  • Cúm mùa hằng năm, càng sớm càng tốt. Ở nước ngoài ưu tiên vắc xin cúm liều cao cho người cao tuổi; nếu không có, vắc xin liều chuẩn vẫn nên tiêm.
  • Td/Tdap nhắc lại 10 năm một lần.
  • Phế cầu: PPSV23, PCV13, PCV15 hoặc PCV20.
  • Viêm gan B, đặc biệt cho người đái tháo đường, vì nhóm này phải lấy máu xét nghiệm nhiều lần.
  • Não mô cầu: dùng loại đã được phê duyệt cho người cao tuổi, như MenACWY-TT.
  • Sốt xuất huyết: người cao tuổi và người có bệnh nền dễ diễn tiến nặng khi mắc.
  • Zona (từ 50 tuổi) và RSV (từ 60 tuổi) có trong Bảng 2 của sách.

Nguồn: Khuyến cáo lịch tiêm chủng cho mọi lứa tuổi ở Việt Nam (Hội Y học Dự phòng Việt Nam, tái bản lần 3, 2026), Phần IV, mục 2.6, tr. 185–186; Phần II, Bảng 2, tr. 33.

Người đi du lịch, đi lao động nước ngoài

  • Kiểm tra lại tiền sử tiêm chủng và tiêm bù cho đủ lịch quốc gia.
  • Tìm hiểu yêu cầu tiêm chủng của nước sẽ đến, qua đại sứ quán hoặc khuyến cáo của WHO.
  • Theo Điều lệ Y tế quốc tế, vắc xin sốt vàng được khuyến cáo khi đến châu Phi và Trung, Nam Mỹ. Vắc xin này tiêm tại cơ quan kiểm dịch y tế quốc tế.

Nguồn: Khuyến cáo lịch tiêm chủng cho mọi lứa tuổi ở Việt Nam (Hội Y học Dự phòng Việt Nam, tái bản lần 3, 2026), Phần IV, mục 2.7, tr. 187–188.

Lưu ý

Liều và lịch tiêm cụ thể của từng vắc xin theo Phần II và Phần III của sách. Trước mỗi mũi tiêm cần khám sàng lọc. Người có bệnh nền nên hỏi thêm ý kiến bác sĩ chuyên khoa.