Sốt xuất huyết: hết sốt chưa phải là khỏi, những dấu hiệu phải đưa đi viện
Bệnh diễn biến qua 3 giai đoạn. Giai đoạn nguy hiểm thường rơi vào ngày thứ 4 đến 7, đúng lúc bớt sốt. Dấu hiệu cảnh báo, chăm sóc tại nhà và những thuốc không được dùng.

Một sai lầm hay gặp là thấy bớt sốt thì nghĩ bệnh đã đỡ. Với sốt xuất huyết Dengue, giai đoạn nguy hiểm nhất lại thường đến đúng lúc nhiệt độ giảm. Bài viết dựa trên Chương 9 và 10 sách Sốt xuất huyết Dengue (Hội Y học Dự phòng Việt Nam và Tổng hội Y học Việt Nam; Takeda Việt Nam tài trợ in), trình bày theo phân độ của Bộ Y tế (cập nhật năm 2023).
Ba giai đoạn của bệnh
Sau khi bị muỗi mang vi rút đốt, bệnh ủ khoảng 5–7 ngày (có thể 3–10 ngày), rồi khởi phát đột ngột và diễn biến qua ba giai đoạn.
Giai đoạn sốt (2–7 ngày):
- Sốt cao đột ngột 39–40°C, mặt và người đỏ.
- Đau cơ, đau khớp, đau sau hốc mắt, đau đầu, buồn nôn.
- Có thể có chấm xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng hoặc chảy máu mũi.
Giai đoạn nguy hiểm (thường ngày thứ 4–7, kéo dài 24–48 giờ):
- Đa số người bệnh đỡ dần sau khi hết sốt.
- Một số người bị thoát huyết tương nặng do thành mạch tăng tính thấm. Nếu không được bù dịch kịp thời, có thể dẫn tới sốc.
Giai đoạn hồi phục (ngày 7–10):
- Hết sốt, ăn ngon hơn, tiểu nhiều.
- Có thể ngứa da.
Phần lớn người nhiễm vi rút Dengue không có triệu chứng hoặc chỉ sốt nhẹ. Trong một vụ dịch, số ca chuyển nặng dưới 5%. Vì không biết trước ai sẽ nặng, mọi người bệnh đều cần được theo dõi.
Nguồn: Sốt xuất huyết Dengue (Hội Y học Dự phòng Việt Nam và Tổng hội Y học Việt Nam; Takeda Việt Nam tài trợ in), Chương 9, mục 1, tr. 169–171.
Dấu hiệu cảnh báo: phải nhập viện
Người đã được chẩn đoán sốt xuất huyết mà có ít nhất một dấu hiệu dưới đây phải nhập viện:
- Vật vã, lừ đừ, li bì.
- Đau bụng nhiều và liên tục, hoặc đau tăng vùng gan (dưới sườn phải).
- Nôn nhiều: từ 3 lần trong 1 giờ, hoặc từ 4 lần trong 6 giờ.
- Chảy máu niêm mạc: chảy máu chân răng, chảy máu mũi, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc có máu, ra máu âm đạo bất thường, tiểu ra máu.
- Gan to quá 2 cm dưới bờ sườn.
- Tiểu ít.
- Xét nghiệm: hematocrit tăng kèm tiểu cầu giảm nhanh; men gan AST/ALT từ 400 U/L; siêu âm hoặc X-quang thấy tràn dịch màng phổi, màng bụng.
Theo sách, nôn nhiều và đau bụng tăng dần là những dấu hiệu sớm của thoát huyết tương.
Nguồn: Sốt xuất huyết Dengue (Hội Y học Dự phòng Việt Nam và Tổng hội Y học Việt Nam; Takeda Việt Nam tài trợ in), Chương 9, mục 1.2 và 2.2, tr. 170, 172.
Dấu hiệu sốc: cấp cứu ngay
- Vật vã, bứt rứt hoặc li bì.
- Chân tay lạnh, da lạnh, nổi vân tím.
- Mạch nhanh nhỏ, huyết áp kẹt (hiệu số tối đa và tối thiểu từ 20 mmHg trở xuống) hoặc không đo được.
- Tiểu ít.
Xuất huyết nặng có thể đi kèm: chảy máu mũi phải nhét gạc, xuất huyết tiêu hóa, xuất huyết nội tạng. Những biểu hiện nặng có thể xảy ra cả khi chưa sốc.
Nguồn: Sốt xuất huyết Dengue (Hội Y học Dự phòng Việt Nam và Tổng hội Y học Việt Nam; Takeda Việt Nam tài trợ in), Chương 9, mục 1.2 và 2.3, tr. 170, 172.
Ai nên được theo dõi tại bệnh viện ngay từ đầu
Người bệnh chưa có dấu hiệu cảnh báo thường được điều trị ngoại trú. Tuy vậy, hướng dẫn của Bộ Y tế khuyên nhập viện với các trường hợp sau:
- Trẻ nhũ nhi.
- Người thừa cân, béo phì.
- Phụ nữ có thai.
- Người từ 60 tuổi.
- Người có bệnh mạn tính: thận, tim, gan, hen, COPD, đái tháo đường, thiếu máu tan máu…
- Người sống một mình, nhà xa cơ sở y tế, hoặc gia đình không theo dõi sát được.
Nguồn: Sốt xuất huyết Dengue (Hội Y học Dự phòng Việt Nam và Tổng hội Y học Việt Nam; Takeda Việt Nam tài trợ in), Chương 10, mục 2.1, tr. 197.
Chăm sóc tại nhà
- Hạ sốt khi từ 38,5°C bằng paracetamol 10–15 mg/kg mỗi lần, cách nhau 4–6 giờ. Tổng liều không quá 60 mg/kg trong 24 giờ.
- Không dùng aspirin, analgin, ibuprofen vì có thể gây xuất huyết và toan máu.
- Cho uống nhiều: oresol, nước trái cây (nước dừa, cam, chanh), nước cháo loãng pha muối.
- Không ăn uống đồ có màu nâu hoặc đỏ (xá xị, sô cô la…), vì dễ nhầm với nôn ra máu hoặc đi ngoài ra máu.
- Tái khám và làm xét nghiệm hằng ngày theo hẹn.
- Thấy bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào thì đến viện ngay, kể cả khi đã hết sốt.
Nguồn: Sốt xuất huyết Dengue (Hội Y học Dự phòng Việt Nam và Tổng hội Y học Việt Nam; Takeda Việt Nam tài trợ in), Chương 10, mục 2.1, tr. 197.