Ung thư và bệnh lý do vi rút HPV

Human Papillomavirus Infection · Vi rút ADN không vỏ (Human Papillomavirus: Típ 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58...)

Tiêm chủng mở rộng

Human Papillomavirus (HPV) là vi rút ADN thuộc họ Papillomaviridae với hơn 200 típ, trong đó có hơn 40 típ lây qua đường sinh dục. Vắc xin Gardasil 9 (phòng 9 típ 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58) là vũ khí tối ưu phòng ngừa gần như toàn bộ các bệnh lý và ung thư nguy hiểm do HPV cho cả nam và nữ.

Đường lây truyền

Lây truyền chủ yếu qua quan hệ tình dục (âm đạo, hậu môn, miệng) và tiếp xúc da kề da vùng sinh dục. Có thể lây qua tay, đồ chơi tình dục hoặc mẹ truyền sang con khi sinh thường qua ngả âm đạo. Bao cao su giúp giảm nguy cơ nhưng KHÔNG bảo vệ 100% vì vi rút lây qua các vùng da xung quanh bộ phận sinh dục không được bao phủ.

Triệu chứng

Đa phần (>80%) người nhiễm HPV không có triệu chứng lâm sàng và có thể tự đào thải vi rút trong 1-2 năm nhờ hệ miễn dịch.
- Nhiễm HPV nguy cơ thấp (típ 6, 11): Gây MỤN CÓC SINH DỤC (Sùi mào gà) dạng hoa súp lơ hoặc u nhú tại âm hộ, dương vật, hậu môn, hầu họng; gây ngứa rát, khó chịu, dễ chảy máu và tái phát dai dẳng.
- Nhiễm HPV nguy cơ cao (típ 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58...): Nhiễm dai dẳng không triệu chứng trong 5-15 năm, âm thầm làm biến đổi tế bào biểu mô tiến triển thành tổn thương tiền ung thư (CIN 1, CIN 2, CIN 3) rồi phát triển thành ung thư xâm lấn.
- Dấu hiệu ung thư cổ tử cung giai đoạn tiến triển: Chảy máu âm đạo bất thường (sau quan hệ, giữa kỳ kinh hoặc sau mãn kinh), khí hư hôi lẫn máu, đau vùng chậu, đau khi quan hệ.

Biến chứng

HPV gây ra khoảng 5% tổng số ca ung thư trên toàn cầu ở cả hai giới (~965.000 ca ung thư mới mỗi năm):
- Ung thư cổ tử cung: Gần như 100% ca bệnh có liên quan đến HPV (trong đó típ 16 và 18 chiếm >70%, các típ 31, 33, 45, 52, 58 chiếm thêm 20%).
- Ung thư hậu môn: 85 - 90% ca liên quan đến HPV (đặc biệt cao ở nam giới có quan hệ đồng giới MSM).
- Ung thư âm hộ, âm đạo ở phụ nữ (70 - 90% do HPV).
- Ung thư dương vật ở nam giới (60% do HPV).
- Ung thư vùng hầu họng, amidan, đáy lưỡi (chiếm >70% ca ung thư vòm họng).
- U nhú thanh quản tái phát ở trẻ nhỏ lây từ mẹ khi sinh.

Đối tượng nguy cơ cao

- Nam và nữ trong độ tuổi từ 9 đến 45 tuổi (lứa tuổi vàng tiêm chủng là 9 - 14 tuổi khi chưa quan hệ tình dục và đáp ứng miễn dịch cao nhất).
- Người đã có quan hệ tình dục, người có nhiều bạn tình, người từng nhiễm 1 típ HPV vẫn có nguy cơ cao nhiễm các típ còn lại.
- Nam quan hệ đồng giới (MSM) có nguy cơ ung thư hậu môn và hầu họng cao gấp nhiều lần.
- Người suy giảm miễn dịch, nhiễm HIV, người ghép tạng.

Hỏi đáp về ung thư và bệnh lý do vi rút hpv

Vắc xin HPV có gây vô sinh ở bé gái hoặc phụ nữ hay không?

HOÀN TOÀN KHÔNG. Đây là tin đồn sai sự thật lan truyền trên mạng xã hội. Ủy ban Cố vấn Toàn cầu về An toàn Vắc xin của WHO (GACVS) và Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật Hoa Kỳ (CDC) đã tiến hành nhiều nghiên cứu đoàn hệ khổng lồ theo dõi trên hàng triệu phụ nữ sau tiêm vắc xin HPV trong suốt gần 20 năm qua. Kết quả khẳng định: Vắc xin HPV không gây suy buồng trứng nguyên phát, không làm giảm khả năng thụ thai hay gây vô sinh. Ngược lại, việc tiêm vắc xin giúp phòng ngừa các tổn thương tiền ung thư phải điều trị bằng thủ thuật khoét chóp cổ tử cung (LEEP) - một thủ thuật có thể gây biến chứng hở eo tử cung, sảy thai hoặc sinh non sau này.

Nguồn: Sách Hỏi – Đáp vắc xin HPV (Hội Y học Dự phòng VN & MSD 2024)

Người đã có quan hệ tình dục hoặc từng nhiễm HPV có nên tiêm vắc xin nữa không?

RẤT NÊN TIÊM. Dù đã từng quan hệ tình dục hoặc từng nhiễm một hay nhiều típ HPV, rất hiếm người bị nhiễm cùng lúc cả 9 típ có trong vắc xin Gardasil 9. Tiêm vắc xin sẽ bảo vệ người tiêm khỏi các týp HPV nguy cơ cao khác mà họ chưa từng phơi nhiễm, đồng thời ngăn ngừa nguy cơ tái nhiễm cùng một típ vi rút sau khi cơ thể đã đào thải sạch, bởi vì miễn dịch tự nhiên sau nhiễm HPV rất yếu và không tạo được kháng thể bảo vệ bền vững suốt đời.

Nguồn: Sách Hỏi – Đáp vắc xin HPV (Hội Y học Dự phòng VN & MSD 2024)

Có cần làm xét nghiệm HPV DNA hoặc Pap smear tầm soát trước khi tiêm vắc xin HPV không?

HOÀN TOÀN KHÔNG CẦN. Tất cả các tổ chức y tế uy tín (WHO, CDC Hoa Kỳ, Hội Y học Dự phòng Việt Nam) đều khuyến cáo: Không cần xét nghiệm HPV DNA hay khám phụ khoa trước khi tiêm vắc xin HPV. Việc tầm soát chỉ nhằm phát hiện sớm các tổn thương tiền ung thư định kỳ chứ không phải là điều kiện để quyết định có được tiêm vắc xin hay không.

Nguồn: Sách Hỏi – Đáp vắc xin HPV (Hội Y học Dự phòng VN & MSD 2024)

Tại sao nam giới cũng cần tiêm vắc xin HPV?

Nam giới rất cần tiêm vắc xin HPV vì 4 lý do y khoa cốt lõi:\n1. Tỷ lệ nhiễm HPV ở nam giới tương đương nữ giới, nhưng nam giới đào thải virus chậm hơn và khả năng sinh kháng thể tự nhiên kém hơn nữ.\n2. Nam giới KHÔNG có phương pháp tầm soát định kỳ (như Pap smear ở nữ), các tổn thương do HPV ở nam thường chỉ được phát hiện khi đã phát triển thành u cục hoặc ung thư.\n3. HPV gây ra 90% mụn cóc sinh dục, 60% ung thư dương vật, 90% ung thư hậu môn và hơn 70% ung thư vùng hầu họng ở nam giới.\n4. Tiêm vắc xin cho nam giúp ngăn chặn nguồn lây truyền virus cho bạn tình trong cộng đồng.

Nguồn: Sách Hỏi – Đáp vắc xin HPV (Hội Y học Dự phòng VN & MSD 2024)

Khoảng cách tối thiểu giữa các liều vắc xin HPV là bao lâu? Nếu tiêm sớm hơn thì sao?

Quy tắc khoảng cách tối thiểu rất nghiêm ngặt:\n- Phác đồ 2 liều (9-14 tuổi): Liều 2 cách liều 1 tối thiểu 5 THÁNG (150 ngày). Nếu liều 2 được tiêm sớm hơn 5 tháng (ví dụ mới cách 2 hoặc 3 tháng), liều đó KHÔNG ĐƯỢC TÍNH là hoàn thành phác đồ 2 liều, mà bắt buộc phải tiêm thêm LIỀU THỨ 3 (cách liều 2 tối thiểu 3 tháng).\n- Phác đồ 3 liều (15-45 tuổi): Khoảng cách tối thiểu giữa liều 1 và liều 2 là 1 THÁNG (4 tuần); giữa liều 2 và liều 3 là 3 THÁNG (12 tuần); và liều 3 phải cách liều 1 tối thiểu 5 THÁNG (150 ngày). Mũi tiêm sớm hơn khoảng cách tối thiểu bị coi là không hợp lệ và phải tiêm bù lại.

Nguồn: Thông tin kê toa Gardasil 9 & Sách Hỏi – Đáp HPV

Nếu bị gián đoạn lịch tiêm vắc xin HPV quá lâu (5 - 10 năm), có phải tiêm lại từ đầu không?

HOÀN TOÀN KHÔNG CẦN TIÊM LẠI TỪ ĐẦU. Hệ thống miễn dịch luôn lưu giữ tế bào lympho B nhớ. Khi bị gián đoạn bất kể bao lâu (dù 5 năm, 10 năm), người tiêm chỉ cần tiêm tiếp tục các liều còn thiếu để hoàn thành đủ phác đồ, các liều đã tiêm trước đó vẫn giữ nguyên giá trị.

Nguồn: Sách Hỏi – Đáp vắc xin HPV (Hội Y học Dự phòng VN & MSD 2024)

Sau khi tiêm vắc xin phát hiện có thai thì xử trí ra sao? Có phải bỏ thai không?

HOÀN TOÀN KHÔNG CÓ CHỈ ĐỊNH PHÁ THAI. Vắc xin HPV là vắc xin tái tổ hợp không sống (chỉ chứa vỏ protein L1 rỗng, không chứa vật liệu di truyền ARN/ADN của vi rút). Các dữ liệu giám sát thai kỳ toàn cầu cho thấy tỷ lệ sảy thai hoặc dị tật bẩm sinh ở phụ nữ lỡ tiêm vắc xin khi mang thai không khác biệt so với tỷ lệ tự nhiên trong cộng đồng. Hướng dẫn xử trí: Tạm hoãn các mũi tiêm còn lại, theo dõi thai kỳ bình thường và hoàn thành nốt các mũi vắc xin sau khi sinh con xong.

Nguồn: CDC Hoa Kỳ & Hội Y học Dự phòng VN

Người đã tiêm đủ 3 mũi Gardasil 4 giá có thể tiêm thêm Gardasil 9 giá không?

ĐƯỢC PHÉP. Những người đã tiêm đủ 3 liều Gardasil 4 giá (phòng 4 típ 6, 11, 16, 18) nếu muốn mở rộng phạm vi bảo vệ thêm 5 típ nguy cơ cao bổ sung (31, 33, 45, 52, 58) có thể tiêm đủ 3 liều Gardasil 9 theo lịch 0-2-6 tháng. Khoảng cách an toàn khuyến nghị là cách mũi cuối cùng của Gardasil 4 tối thiểu 12 tháng.

Nguồn: Thông tin kê toa Gardasil 9 & Sách Hỏi – Đáp HPV

Phụ nữ đã điều trị khoét chóp cổ tử cung (LEEP) do CIN 2/3 có nên tiêm vắc xin HPV không?

RẤT CẦN THIẾT. Nghiên cứu lâm sàng chứng minh rằng phụ nữ sau khi làm thủ thuật khoét chóp điều trị tổn thương tiền ung thư (CIN 2, CIN 3) nếu được tiêm vắc xin HPV sẽ giảm từ 60% đến 80% nguy cơ tổn thương tái phát so với nhóm không tiêm. Thời điểm tiêm tốt nhất là ngay trước hoặc sau khi làm thủ thuật điều trị.

Nguồn: Sách Hỏi – Đáp vắc xin HPV (Hội Y học Dự phòng VN & MSD 2024)

Bài viết liên quan