Sốt xuất huyết Dengue

Bệnh do muỗi vằn truyền, chưa có thuốc đặc trị. Nguy hiểm nhất thường không phải lúc sốt cao mà là khi bắt đầu hết sốt, khoảng ngày thứ 3 đến ngày thứ 7.

Đưa người bệnh đến bệnh viện ngay nếu có một trong các dấu hiệu

  • Vật vã, bứt rứt, hoặc li bì, lừ đừ, khó đánh thức.
  • Đau bụng nhiều, nhất là vùng gan (dưới sườn phải).
  • Nôn nhiều, không ăn uống được.
  • Chảy máu: chân răng, mũi, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, kinh nguyệt kéo dài hoặc ra máu bất thường.
  • Tiểu ít; trẻ nhỏ không đi tiểu trong 4–6 giờ.
  • Chân tay lạnh, vã mồ hôi, da tái hoặc nổi vân tím.

Các dấu hiệu này có thể xuất hiện ngay cả khi đã hết sốt.

Ba giai đoạn của bệnh

Giai đoạn sốt

Ngày 1–3

Sốt cao đột ngột 39–40°C, đau đầu, đau sau hốc mắt, đau cơ, đau khớp, mệt mỏi; có thể nổi chấm đỏ dưới da.

Giai đoạn nguy hiểm

Ngày 3–7

Sốt có thể giảm nhưng huyết tương thoát khỏi lòng mạch, dễ dẫn tới sốc, xuất huyết nặng, tổn thương gan, tim, não. Cần theo dõi sát và tái khám hằng ngày.

Giai đoạn hồi phục

Sau 48–72 giờ

Hết sốt, ăn uống ngon hơn, đi tiểu nhiều. Vẫn tái khám theo hẹn của bác sĩ.

Chăm sóc tại nhà (khi bác sĩ cho điều trị ngoại trú)

  • Nghỉ ngơi, ăn thức ăn lỏng, dễ tiêu.
  • Uống nhiều nước: oresol, nước trái cây (cam, chanh, dừa), nước cháo loãng.
  • Hạ sốt bằng paracetamol đúng liều theo cân nặng (thường 10–15 mg/kg mỗi lần, cách nhau 4–6 giờ) và lau người bằng nước ấm.
  • Tái khám theo hẹn, theo dõi sát các dấu hiệu cảnh báo, nhất là từ ngày thứ 3.

Không nên

  • Không dùng aspirin, ibuprofen và các thuốc giảm đau chống viêm khác: làm tăng nguy cơ chảy máu.
  • Không tự ý truyền dịch tại nhà hoặc cơ sở không có chuyên môn.
  • Không cạo gió, chích lể, đắp lá.
  • Không ăn uống thức ăn, đồ uống có màu đỏ, đen, nâu: dễ nhầm với nôn ra máu, đi ngoài ra máu.

Phòng bệnh

Diệt lăng quăng, bọ gậyĐậy kín dụng cụ chứa nước, thay nước bình hoa hằng tuần, thả cá vào bể nước, bỏ vật dụng đọng nước như lốp xe, chai lọ, vỏ dừa.
Tránh muỗi đốtMuỗi vằn đốt cả ban ngày. Ngủ màn kể cả ban ngày, mặc quần áo dài tay, dùng kem hoặc xịt xua muỗi.
Phối hợp với địa phươngTham gia chiến dịch diệt lăng quăng, mở cửa cho đội phun hóa chất diệt muỗi khi có ổ dịch.
Tiêm vắc xinVắc xin giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và nhập viện. Xem phác đồ và tính lịch bên dưới.

Vắc xin sốt xuất huyết

Qdenga

Vắc xin sốt xuất huyết Dengue tứ giá

Dịch vụ Vắc xin sống

Takeda · Đức

Dengvaxia (CYD-TDV)

Vắc xin sốt xuất huyết Dengue thế hệ 1 (khung sốt vàng)

Vắc xin sống

Sanofi Pasteur · Pháp

Phác đồ chuẩn 2 mũi (từ 4 tuổi trở lên)

Đối tượng: Trẻ nhỏ (1 - 3 tuổi)

MũiTuổi tiêmCách mũi trước tối thiểu
Mũi 1 (Qdenga) 4 tuổi –
Mũi 2 (Qdenga) 4,2 tuổi 90 ngày

Dành cho trẻ từ 4 tuổi trở lên và người lớn

Nguồn: Khuyến cáo lịch tiêm chủng cho mọi lứa tuổi ở Việt Nam (tái bản 2026). Đã duyệt ngày 05/10/2026.

Tính lịch tiêm vắc xin sốt xuất huyết

Về bệnh sốt xuất huyết

Tác nhân

Vi rút ARN chi Flavivirus họ Flaviviridae (DENV 1, 2, 3, 4)

Đường lây

Lây truyền qua muỗi vằn cái đốt hút máu (chủ yếu Aedes aegypti - chiếm >80%, và Aedes albopictus). Muỗi đẻ trứng ở các dụng cụ chứa nước sạch nhân tạo quanh nhà (lu, khạp, bình bông, vỏ dừa, lốp xe cũ). Muỗi hoạt động đốt người mạnh nhất vào sáng sớm và chập tối trước khi mặt trời lặn. Bệnh KHÔNG lây trực tiếp từ người sang người.

Triệu chứng

Bệnh tiến triển qua 3 giai đoạn lâm sàng rõ rệt:
1. GIAI ĐOẠN SỐT (Ngày 1 - 3): Sốt cao đột ngột liên tục 39-40°C khó hạ, nhức đầu dữ dội, đau nhức hốc mắt, đau mỏi cơ bắp và khớp, chán ăn, buồn nôn, da xung huyết, nghiệm pháp dây thắt (+).
2. GIAI ĐOẠN NGUY HIỂM (Ngày 3 - 7): Nhiệt độ có thể giảm sốt nhưng đây là lúc nguy hiểm nhất! Hiện tượng thoát huyết tương do tăng tính thấm thành mạch làm cô đặc máu (Hct tăng cao) và tiểu cầu giảm nhanh. Cần phát hiện ngay CÁC DẤU HIỆU CẢNH BÁO: Đau bụng nhiều ở vùng gan, nôn ói liên tục, xuất huyết niêm mạc (chảy máu cam, chân răng, tiểu ra máu, rong kinh), ứ dịch màng phổi/bụng, lừ đừ li bì, gan to >2cm.
3. GIAI ĐOẠN HỒI PHỤC (Ngày 7 - 10): Hết sốt, huyết động ổn định, tiểu nhiều, ăn ngon miệng trở lại, xuất hiện phát ban hồi phục dạng hồng ban xen kẽ đảo da lành và có cảm giác ngứa ngoài da.

Biến chứng

Biến chứng nguy hiểm đe dọa tính mạng:
- SỐC SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE (DSS): Trụy tim mạch do thoát huyết tương nặng, mạch nhanh nhỏ, huyết áp kẹt hoặc tụt, da lạnh ẩm tím tái, thiểu niệu vô niệu.
- XUẤT HUYẾT NẶNG: Xuất huyết tiêu hóa ồ ạt (nôn ra máu, đi cầu phân đen như bã cà phê), xuất huyết não, xuất huyết nội tạng kèm đông máu nội mạch rải rác (DIC).
- SUY ĐA TẠNG: Suy gan cấp tính (men gan AST, ALT tăng vọt >= 1.000 U/L), suy thận cấp, viêm cơ tim, viêm não hôn mê co giật.
- Ở PHỤ NỮ MANG THAI: Nguy cơ sảy thai, sinh non, thai chết lưu, băng huyết sau sinh đe dọa tính mạng cả mẹ và thai nhi.

Ai dễ bị bệnh nặng

- Trẻ em và người lớn sống trong vùng lưu hành dịch muỗi Aedes (đặc biệt các tỉnh Nam Bộ, Miền Trung, Tây Nguyên và các ổ dịch đô thị Hà Nội).
- Người bị tái nhiễm lần thứ 2 với típ huyết thanh khác (nguy cơ sốc và biến chứng nặng cao gấp nhiều lần do hiện tượng ADE).
- Người có bệnh lý nền: Đái tháo đường, tăng huyết áp, béo phì, bệnh tim mạch, bệnh phổi mạn, bệnh gan thận mạn, bệnh nhân huyết sắc tố (Thalassemia).
- Phụ nữ mang thai (đặc biệt giai đoạn chuyển dạ), trẻ nhũ nhi dưới 12 tháng tuổi.

Hỏi đáp về sốt xuất huyết

Tại sao vắc xin Dengvaxia trước đây phải thử máu trước tiêm còn Qdenga thì không cần?

Sự khác biệt mang tính bước ngoặt nằm ở công nghệ và nguy cơ ADE (Hiện tượng tăng cường phụ thuộc kháng thể):\n- Dengvaxia (Sanofi): Sử dụng khung vi rút sốt vàng 17D. Khi tiêm cho người chưa từng nhiễm Dengue (seronegative), vắc xin hoạt động như lần nhiễm tự nhiên đầu tiên. Khi người này bị muỗi cắn nhiễm virus Dengue tự nhiên sau đó, kháng thể không trung hòa sẽ kích hoạt hiện tượng ADE làm tăng sinh ồ ạt virus, dẫn đến sốt xuất huyết nặng và tăng tỷ lệ nhập viện. Vì vậy WHO bắt buộc phải xét nghiệm máu xác định đã từng nhiễm Dengue mới được tiêm Dengvaxia.\n- Qdenga (Takeda): Sử dụng chính khung xương vi rút Dengue típ 2 (chủng PDK-53), kích hoạt cả đáp ứng kháng thể trung hòa lẫn miễn dịch qua trung gian tế bào T toàn diện. Thử nghiệm lâm sàng pha 3 theo dõi 4,5 năm khẳng định Qdenga an toàn và hiệu quả cao ở CẢ NGƯỜI CHƯA TỪNG NHIỄM VÀ ĐÃ TỪNG NHIỄM, do đó KHÔNG CẦN xét nghiệm sàng lọc trước khi tiêm.

Nguồn: Sách Sốt xuất huyết Dengue (Hội Y học Dự phòng VN 2024)

Hiện tượng Tăng cường miễn dịch phụ thuộc kháng thể (ADE) trong sốt xuất huyết là gì?

ADE (Antibody-Dependent Enhancement) là cơ chế giải thích vì sao mắc sốt xuất huyết lần 2 thường nặng hơn lần 1. Sau khi khỏi bệnh do 1 típ Dengue (ví dụ DENV-1), cơ thể có kháng thể bảo vệ suốt đời với DENV-1 nhưng kháng thể chéo với các típ khác (DENV-2, 3, 4) sẽ giảm dần sau vài tháng. Khi bị muỗi đốt nhiễm típ DENV-2 sau đó, nồng độ kháng thể chéo cũ không đủ mạnh để trung hòa virus mà lại tạo phức hợp gắn kết với thụ thể Fc gamma trên bề mặt đại thực bào. Điều này giúp vi rút mới xâm nhập vào tế bào miễn dịch nhanh hơn và nhân lên với số lượng khổng lồ, gây ra cơn bão Cytokine, tăng tính thấm thành mạch, thoát huyết tương ồ ạt dẫn đến sốc và xuất huyết nội tạng.

Nguồn: Sách Sốt xuất huyết Dengue (Hội Y học Dự phòng VN 2024)

Vì sao tuyệt đối không được dùng Aspirin hay Ibuprofen để hạ sốt khi nghi ngờ sốt xuất huyết?

Khi bị sốt xuất huyết, tiểu cầu trong máu giảm sút nghiêm trọng và thành mạch máu bị tổn thương dẫn đến nguy cơ xuất huyết tự nhiên rất cao. Thuốc Aspirin và các thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs như Ibuprofen, Diclofenac) có tác dụng ức chế kết tập tiểu cầu và gây viêm loét kích ứng dạ dày. Nếu dùng các thuốc này sẽ làm tình trạng chảy máu trầm trọng hơn, dễ dẫn đến xuất huyết tiêu hóa ồ ạt (nôn ra máu, đi cầu phân đen), thủng dạ dày và sốc mất máu tử vong. THUỐC HẠ SỐT DUY NHẤT ĐƯỢC PHÉP DÙNG LÀ PARACETAMOL với liều 10-15mg/kg/lần (cách nhau 4-6 giờ, tối đa 60mg/kg/ngày).

Nguồn: QĐ 2760/QĐ-BYT & Sách Sốt xuất huyết Dengue 2024

Các dấu hiệu cảnh báo (Warning Signs) sốt xuất huyết cần đưa người bệnh đi cấp cứu ngay?

Theo Hướng dẫn của Bộ Y tế, người bệnh sốt xuất huyết cần được đưa đến bệnh viện ngay lập tức khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào sau đây (thường rơi vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh):\n1. Đau bụng nhiều, tăng cảm giác đau liên tục ở vùng gan (dưới sườn phải).\n2. Nôn ói liên tục (từ 3 lần trong 1 giờ hoặc 4 lần trong 6 giờ).\n3. Xuất huyết niêm mạc: Chảy máu chân răng, chảy máu cam khó cầm, nôn ra máu, đi cầu phân đen, tiểu ra máu, xuất huyết âm đạo bất thường.\n4. Tràn dịch màng phổi, tràn dịch màng bụng (bụng chướng to, thở mệt).\n5. Lừ đừ, li bì, bứt rứt, kích thích, hoặc chân tay lạnh ngắt, vã mồ hôi.\n6. Xét nghiệm: Hematocrit (Hct) tăng cao kèm tiểu cầu giảm nhanh dưới 100.000/mm3.

Nguồn: QĐ 2760/QĐ-BYT Bộ Y tế

Vắc xin sốt xuất huyết Qdenga có tiêm cùng ngày với vắc xin khác được không?

Theo hướng dẫn chuyên môn: Vắc xin Qdenga là vắc xin sống giảm độc lực. NGOẠI TRỪ vắc xin sốt vàng, Qdenga TUYỆT ĐỐI KHÔNG TIÊM CÙNG NGÀY với các vắc xin sống giảm độc lực khác (như Sởi, Quai bị, Rubella, Thủy đậu). Khoảng cách bắt buộc giữa Qdenga và các vắc xin sống khác phải tối thiểu là 28 ngày (4 tuần) để đảm bảo không bị ức chế khả năng sinh miễn dịch của nhau.

Nguồn: Thông tin kê toa Qdenga & Sách Sốt xuất huyết 2024

Phụ nữ đang cho con bú có tiêm được vắc xin sốt xuất huyết Qdenga không?

CHỐNG CHỈ ĐỊNH. Khác với nhiều vắc xin khác, vắc xin sốt xuất huyết Qdenga được nhà sản xuất Takeda và Bộ Y tế ghi rõ CHỐNG CHỈ ĐỊNH cho phụ nữ đang cho con bú và phụ nữ mang thai. Phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ sau khi tiêm Qdenga nên áp dụng biện pháp ngừa thai hiệu quả trong ít nhất 1 tháng sau mỗi mũi tiêm.

Nguồn: Thông tin kê toa Qdenga Bộ Y tế phê duyệt

Bài viết